Tahdit kodlarının genel kanuni dayanağı YUKK’un 9, 54 ve 102. maddeleridir. Kanun’un 9. maddesi, kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı açısından Türkiye’ye girmesinde sakınca görülen yabancıların ülkeye girişinin yasaklanabileceğini düzenlemektedir. Bunun yanında tahdit kodları, sadece birer “yasak listesi” değil, devletin egemenlik hakkını kullanarak yabancılar üzerindeki denetimini sağlayan geniş kapsamlı bir idari kayıt sistemidir. Ancak tahdit kodlarının konuluş usulü ve türleri gibi uygulama detayları, uzun süre boyunca kamuoyuna açık olmayan ve erişilebilirliği kısıtlı “hizmete özel” genelgelerle (örneğin 2024/4 ve 2024/5 sayılı genelgeler) şekillenmiştir. Bu gibi genelgeler resmi bir yayın organı üzerinden yayınlanmamakta ve konuyla ilgili bilgi sahibi olmak isteyen kişilerle de paylaşılmamaktadır. Bu durum, kişilerin kendilerine uygulanacak kuralları önceden bilmesi anlamına gelen hukuki belirlilik ve öngörülebilirlik ilkeleri açısından ciddi bir sorun alanı yaratmaktadır.

İdari mahiyetleri itibarıyla tahdit kodları; vize/ikamet ihlalleri gibi nesnel verilere dayanabildiği gibi, “G-87 Genel Güvenlik” veya “G-82 Milli Güvenlik Aleyhine Faaliyet” gibi sübjektif değerlendirmelere açık istihbari bilgilere de dayandırılabilmektedir. Anayasa Mahkemesi (AYM), hukuk devletinde kuralların açık ve öngörülebilir olması gerektiğini vurgulayarak, idareye verilen takdir yetkisinin keyfiliğe yol açmayacak düzeyde somutlaştırılması gerektiğini belirtmektedir.

Tahdit kodları harf ve rakam kombinasyonlarından oluşmakta ve içeriklerine göre gruplandırılmaktadır:

• Ç Serisi (Giriş Yasağı ve İhlal Kodları): Genellikle vize ve ikamet süresi ihlalleri (Ç-101’den Ç-105’e kadar), para cezası ödemeden çıkış yapılması (Ç-120) veya hakkında adli işlem yapılan yabancılar (Ç-114) için uygulanır.
• G Serisi (Güvenlik ve Kamu Düzeni Kodları): En ağır sonuçları doğuran kodlardır. Özellikle G-87 (Genel Güvenlik) ve G-82 (Milli Güvenlik) kodları, yabancıların doğrudan sınır dışı edilmesine veya ülkeye girişinin süresiz engellenmesine neden olabilmektedir.
• N Serisi (Ön İzin Kayıtları): Yabancının ülkeye girişinin “istizan” adı verilen ön izne bağlandığı durumları (örneğin N-99 Interpol kaydı) ifade eder.
• V Serisi (İdari Durum Kodları): Yabancının idari sürecini (V-70 Sahte Evlilik, V-154 Sınır Dışı Kararına Karşı Dava Açılması gibi) takip etmek amacıyla kullanılan bildirim kodlarıdır.

Tahdit kodları uygulaması, Türkiye’nin taraf olduğu uluslararası sözleşmelerle güvence altına alınan üç temel alanı doğrudan etkilemektedir:

3.1. Geri Gönderme Yasağı (Non-Refoulement)

Geri gönderme yasağı (non-refoulement), yabancılar hukukunun en temel ve mutlak ilkelerinden biri olup, uluslararası hukukun jus cogens (emredici kural) niteliğindeki normları arasında kabul edilir. Bu ilke, devletlerin egemenlik yetkisi kapsamında sahip oldukları yabancıları sınır dışı etme hakkına, bireyin yaşam hakkını ve işkence yasağını korumak amacıyla getirilmiş aşılması mümkün olmayan bir sınır teşkil eder. Türk hukuk sisteminde 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu (YUKK) ile güvence altına alınan bu yasak, tahdit kodları temelinde tesis edilen sınır dışı etme işlemlerinde hiyerarşik bir üstünlüğe sahiptir.

YUKK’un 4. maddesi uyarınca, hiç kimse işkenceye, insanlık dışı ya da onur kırıcı ceza veya muameleye tabi tutulacağı bir yere gönderilemez. Bu düzenleme, 55. madde ile desteklenerek, sınır dışı etme kararı alınamayacak kişiler kategorisini belirler. Kanunun 55. maddesi, yabancı hakkında “kamu güvenliği tehdidi” gerekçesiyle sınır dışı etme kararı alınması gereken durumlar (m. 54) mevcut olsa dahi, geri gönderileceği ülkede ölüm cezası veya kötü muamele riski bulunanlar hakkında bu işlemin tesis edilmesini doğrudan bloke eder. Dolayısıyla, geri gönderme yasağı, uluslararası terörizm veya güvenlik tehdidi gibi durumlarda dahi herhangi bir istisnaya tabi tutulamaz.

İdare, özellikle G-82, G-87 ve G-89 gibi güvenlik temelli tahdit kodlarını kullanarak yabancıların sınır dışı edilmesine karar verebilmektedir. Ancak, yargı mercileri ve Anayasa Mahkemesi (AYM) içtihatlarına göre, salt bir tahdit kodunun varlığı geri gönderme yasağını bertaraf etmek için yeterli değildir. AYM, Azizjon Hikmatov kararında vurguladığı üzere, yabancının menşe ülkesindeki risklerin idari ve yargısal makamlarca resen araştırılması gerektiğini hükme bağlamıştır. Geri gönderme yasağı kapsamında olduğu tespit edilen ancak tahdit kaydı devam eden kişiler için sistemde V-144 gibi özel kodların tanımlanmış olması, bu yasağın idari süreçteki teknik bir yansımasıdır.

İdari yargı mercileri, tahdit koduna dayalı sınır dışı işlemlerini denetlerken yetki, şekil, sebep, konu ve amaç unsurları yönünden inceleme yaparlar. Bu denetim sürecinde, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun (İYUK) 20. maddesinde düzenlenen “resen araştırma ilkesi” hayati öneme sahiptir. Mahkemeler, tarafların sunduğu delillerle bağlı kalmaksızın, uyuşmazlığın çözümü için gerekli her türlü bilgi ve belgeyi kendiliğinden toplamakla yükümlüdür.

Tahdit kodları, yabancıların temel haklarını sınırlayan radikal idari araçlardır. Bu kodlara dayalı sınır dışı işlemlerinin yargısal denetiminde idare mahkemelerinin pasif bir rol üstlenmesi, hukuk devleti ilkesiyle bağdaşmaz. Geri gönderme yasağı, devletin egemenlik yetkisinin sınırını çizen mutlak bir hukuk normu olarak, hem idari işlemlerde hem de yargısal kararlarda öncelikli olarak gözetilmesi gereken en güçlü güvencedir.

3.2. Aile Hayatına Saygı Hakkı

Türkiye’de Türk vatandaşı eşi veya çocukları bulunan bir yabancının tahdit kodu nedeniyle sınır dışı edilmesi, Anayasa’nın 20. maddesini ihlal edebilmektedir. AYM, kamu düzeni ile bireyin aile hayatı arasında adil bir denge kurulması gerektiğini, idarenin bu dengeyi kurarken müdahalenin ölçüsüz olmamasına dikkat etmesi gerektiğini belirtmektedir. 

Yabancılar hukukunda tahdit kodları, devletin egemenlik yetkisi kapsamında kamu düzeni, güvenliği ve sağlığını korumak amacıyla kullandığı en radikal idari araçlardan biridir. Ancak bu kodların tesisi; vize reddi, ikamet izni iptali veya sınır dışı etme gibi ağır sonuçlar doğurarak bireylerin en temel haklarından biri olan aile hayatına saygı hakkını doğrudan etkilemektedir. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi (AİHS), devlete bu alanda geniş bir takdir yetkisi tanısa da, bu yetki aile birliğini zedeleyecek şekilde keyfi veya ölçüsüz kullanılamaz.

Anayasa’nın 20. maddesi, herkesin özel ve aile hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkına sahip olduğunu ve bu hayatın gizliliğine dokunulamayacağını hüküm altına alır. Benzer şekilde AİHS’in 8. maddesi de bu hakkı güvenceye almaktadır. Anayasa Mahkemesi (AYM) içtihatlarına göre, korunan bu hak sadece resmi evliliklerle sınırlı olmayıp; mevcut, gerçek ve fiilen yakın kişisel bağların kurulmuş olduğu tüm aile birlikteliklerini kapsamaktadır.

Sınır dışı etme veya yurda giriş yasağı gibi bir idari işlemin aile hayatına saygı hakkını ihlal edip etmediği incelenirken, ilk olarak işlemin tesis edildiği tarihte yabancının o ülkede mevcut bir aile hayatının olup olmadığı saptanmalıdır. Eğer yabancının Türkiye’de yasal statüyle yaşayan bir eşi veya çocuğu varsa, tahdit kodu üzerinden uygulanan yaptırım bu hakka bir “müdahale” teşkil eder.

Anayasa Mahkemesi’nin (AYM) aile hayatına saygı hakkı konusundaki güncel içtihatları, özellikle yabancıların tahdit kodları üzerinden sınır dışı edilmesi veya yurda girişinin yasaklanması süreçlerinde devletin takdir yetkisi ile bireyin aile birliği arasındaki hassas dengeyi somut kriterlere bağlamaktadır. AYM’nin yerleşik ve güncel içtihadına göre aile hayatı yalnızca resmi evliliklerle sınırlı olmayıp fiilen kurulmuş gerçek ve yakın kişisel bağları da kapsamakta, sınır dışı ve ülkeye kabul işlemlerinde kural olarak eşler ve küçük çocuklardan oluşan çekirdek aile esas alınmakla birlikte bağımlılık ve muhtaçlık ilişkisi ispatlanan yetişkin çocuklar da bu kapsamda değerlendirilmekte ve aile hayatının varlığı müdahale teşkil eden işlemin tesis edildiği veya kesinleştiği tarihteki fiilî duruma göre belirlenmektedir.

3.3. Etkili Başvuru Hakkı

Etkili başvuru hakkı, temel hak ve özgürlükleri ihlal edilen bireylerin bu ihlale karşı yetkili makamlara başvurarak ihlalin durdurulmasını, sonuçlarının ortadan kaldırılmasını ve gerektiğinde tazminat elde edilmesini sağlayan temel bir anayasal güvencedir. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 40. maddesi ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin (AİHS) 13. maddesi ile koruma altına alınan bu hak, diğer tüm hakların pratikte korunabilmesi için “hakların güvencesi” işlevini görür. Anayasa’nın 40. maddesi uyarınca, Anayasa ile tanınmış hak ve hürriyetleri ihlal edilen herkes, yetkili makama geciktirilmeden başvurma imkânının sağlanmasını isteme hakkına sahiptir. Benzer şekilde AİHS’in 13. maddesi de, Sözleşme’de tanınmış olan hakları ihlal edilen herkesin, ihlal resmi görevlilerce gerçekleştirilmiş olsa dahi, ulusal bir merci önünde etkili bir yola başvurma hakkına sahip olduğunu belirtir. Anayasa Mahkemesi’ne (AYM) göre etkili başvuru hakkı; bir anayasal hakkının ihlal edildiğini ileri süren herkese, hakkın niteliğine uygun olarak iddialarını inceletebileceği makul, erişilebilir ve yeterli giderim sağlamaya elverişli idari ve yargısal yollara erişim sağlanmasıdır. Bir başvuru yolunun sadece mevzuatta öngörülmüş olması, etkili başvuru hakkının sağlandığı anlamına gelmez. Bir hukuk yolunun etkili kabul edilebilmesi için yalnızca teorik olarak mevcut olması yeterli olmayıp uygulamada makul bir başarı şansı sunması, başvuruyu inceleyen makamın şikâyetin esasını değerlendirerek uygun bir giderim sağlayabilme yetkisine sahip bulunması ve başvuru yollarının tüketilmesi şartının başvurucunun kişisel koşulları ile somut olayın özellikleri dikkate alınarak erişilebilir ve gerçekçi bir şekilde uygulanması gerekmektedir.

Etkili başvuru hakkı, hukuk devletinde bireyi idarenin keyfi işlemlerine karşı koruyan en önemli kalkandır. Özellikle yabancılar hukukunda, idarenin “milli güvenlik” gibi soyut gerekçelerle tesis ettiği tahdit kodları ve sınır dışı kararlarında; yargı mercilerinin re’sen araştırma ilkesini işletmesi ve kişiye haklarındaki iddiaları çürütebilmesi için çelişmeli yargılama imkânı sunması bu hakkın bir gereğidir. Sınır dışı davası sonuçlanmadan kişinin ülkeden çıkarılması, etkili başvuru hakkını kağıt üzerinde bırakan ve anayasal hakları işlevsiz kılan bir uygulamadır. 

Tahdit kodlarına dayalı sınır dışı veya giriş yasağı işlemlerinin yargısal denetiminde en büyük engel, idarenin “milli güvenlik” veya “gizli istihbarat” gerekçesiyle mahkemeye somut bilgi sunmamasıdır. AYM ve Danıştay içtihatlarına göre, bir yabancının kamu güvenliğine tehdit oluşturduğu iddiası salt soyut bir şüpheye değil, yeterli ve ciddi bulgulara dayanmalıdır. G-87 ve G-82 gibi tahdit kodlarında idare yalnızca kodların varlığı hakkında bilgi verip, içeriği ve hangi delillere dayanarak bu kodun işlendiği bilgisini çoğunlukla paylaşmamaktadır. Nitekim bu kodlar yaratılışları itibariyle soyut delillere ve bilgilere göre koyulabilmektedir.  

İdari yargı pratiğinde, sadece “istihbari bilgi var” denilerek tesis edilen işlemler sıklıkla iptal edilmektedir. İstihbari bilgiler kullanılır iken teyitten ve dayanaktan yoksun olabiliyorlar. Salt istihbari bilgi neticesinde konulan bu tahdit kodları ilgili kişilerde hak ihlallerine yol açabilmektedir. Silahların eşitliği ilkesi gereği, yabancının kendisine isnat edilen somut unsurları bilmeden etkili bir savunma yapması mümkün değildir. Ayrıca, ceza yargılamasında beraat eden bir yabancı hakkında halen güvenlik tahdit kodunun tutulması, masumiyet karinesi ve hukuki belirlilikle çelişmektedir.

4.1. Yargı Denetiminde İstihbari Bilgilerin Delil Gücü Nasıl Sorgulanır?

Yargı denetiminde istihbari bilgilerin delil gücü, bu bilgilerin mahiyeti, elde ediliş yöntemleri ve bireyin temel haklarına olan etkisi gözetilerek titiz bir süzgeçten geçirilir. İdari yargı pratiğinde ve Anayasa Mahkemesi (AYM) içtihatlarında bu denetimin nasıl yapılması gerektiğine dair temel ilkeler şu şekilde somutlaşmıştır:

4.1.1. Kesin Delil Olmama ve Somutlaştırma Zorunluluğu

İstihbari bilgiler, nitelikleri gereği gizli olan ve kimi zaman sübjektif değerlendirmeler içerebilen verilerdir. Bu nedenle, bir hukuki işlem veya mahkeme kararı bakımından tek başına “kesin delil” olarak kabul edilmeleri mümkün değildir. AYM, idarenin “milli güvenlik” veya “kamu düzeni” gibi gerekçelerle tesis ettiği işlemlerde salt soyut bir şüpheye dayanmasını yeterli görmemektedir. İdarenin, kişinin milli güvenliği tehlikeye atacak nitelikteki faaliyetlerde bulunduğuna dair yeterli ve ciddi bilgileri yargı mercilerine sunması zorunludur.

4.1.2. İstihbari Bilginin İçerik ve Kaynak Denetimi

Mahkemeler, istihbari bilginin delil gücünü sorgularken şu kriterleri dikkate alır. Bilginin Kaynağı: Bilginin hangi kurum veya ülkeden geldiği önemlidir. Örneğin, kendi ülkesindeki siyasi otoriteye muhalif olduğu için Türkiye’ye gelmiş bir yabancı hakkında, menşe ülkesinin istihbarat birimlerince düzenlenen raporlara şüpheyle yaklaşılmalıdır. Bilginin Mahiyeti ve Dayanakları: Kimliği belirsiz kişilerden sözlü olarak toplanan duyumlar ile internet kayıtları veya telefon haberleşme verileri gibi teknik verilere dayanan raporların ispat gücü aynı değildir. Objektiflik ve Yeterlilik: İstihbarat raporundaki değerlendirmelerin ne derece objektif olduğu ve sunulan verilerin iddia edilen “tehdidi” kanıtlamaya yetip yetmediği yargıç tarafından sorgulanmalıdır.

4.1.3. Silahların Eşitliği ve Savunma Hakkı

Tahdit koduna dayalı işlemlere karşı açılan davalarda, “silahların eşitliği” ilkesi gereği yabancının kendisine isnat edilen somut unsurları bilmesi gerekir. Eğer idare, gizlilik gerekçesiyle bu bilgileri mahkemeye dahi sunmazsa, İdari Yargılama Usulü Kanunu (İYUK) m. 20/3 uyarınca verilmeyen bilgi ve belgelere dayanılarak karar tesis edilemez. Mahkemenin, gizli belgelere erişimi sağlandıysa, bu bilgilerin davacıyla (milli güvenliğe halel gelmeyecek ölçüde) paylaşılıp paylaşılmayacağı ve savunma hakkının nasıl korunacağı değerlendirilmelidir.

4.1.4. Şekli Denetimden Kaçınma

Yargı mercilerinin denetimi sadece bir belgenin varlığını tespit etmekten ibaret olan “şekli bir inceleme” düzeyinde kalmamalıdır. Mahkemeler, idarenin müdahale gerekçelerini inceleyerek, bu gerekçelerin neden kabul edildiğini veya reddedildiğini kararlarında açık ve net bir şekilde göstermekle yükümlüdür. Sadece “istihbari bilgi var” denilerek yapılan bir denetim, anayasal hakların fiilen korunmasını sağlamaz.

4.1.5. İspat Standardı: “Makul Şüphe”

Sınır dışı etme kararları gibi kamu düzenini ilgilendiren idari tedbirlerde, ceza hukukundaki “makul şüphenin ötesinde” şeklindeki çok yüksek ispat standardı aranmayabilir. Ancak bu durum, davanın delilsiz görüleceği anlamına gelmez. Önerilen “makul şüphe standardı”, mevcut bilgilerin sınır dışı kararı verilmesi yönünde hakimde güçlü bir kanaat oluşturmasını ve bu kanaati destekleyecek yeterli nitelikte delilin bulunmasını gerektirir.

Sonuç olarak; yargı denetiminde istihbari bilgiler yok sayılmaz ancak bu bilgilerin doğruluğu, kaynağının güvenilirliği ve kişinin somut eylemleriyle örtüşüp örtüşmediği mahkemelerce titizlikle incelenir. Özellikle kişinin temiz bir adli sicile sahip olması, uzun süredir Türkiye’de yerleşik yaşaması veya aile bağlarının bulunması gibi olgular, soyut istihbari bilgilerin delil gücünü zayıflatabilmektedir.

Tahdit kodları, idarenin kamu gücüne dayanarak tek taraflı irade beyanıyla tesis ettiği, yabancının hukuki durumunda değişiklik yaratan, kesin ve yürütülmesi zorunlu idari işlemlerdir. Anayasa’nın 125. maddesinde yer alan “İdarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolu açıktır” hükmü gereğince, tahdit kodlarına karşı da idari yargıda iptal davası açılabilir.

5.1. Hangi Durumlarda Tahdit Kodu Yargı Yoluyla İptal Edilebilir?

Tahdit kodları, yabancıların Türkiye’ye girişini, çıkışını veya ülkede kalışını kısıtlayan idari işlemler olup Anayasa’nın 125. maddesi uyarınca yargı denetimine tabidir. Tahdit kodlarının idare mahkemeleri tarafından yargı yoluyla iptal edilebileceği durumlar kaynaklarda şu şekilde detaylandırılmaktadır:

Yargı denetiminde en sık karşılaşılan iptal gerekçesi, idarenin tahdit koduna dayanak teşkil eden iddiaları somutlaştıramamasıdır. İdare, kişinin milli güvenliği tehlikeye atacak nitelikteki faaliyetlerde bulunduğuna dair yeterli ve ciddi bilgileri mahkemeye sunmak zorundadır. Sadece “kamu güvenliğini tehdit ediyor” veya “istihbari bilgi var” şeklindeki soyut beyanlar, mahkemelerce hukuka aykırı kabul edilerek kodun iptaline yol açar. Özellikle G-82 ve G-87 gibi ağır sonuçları olan güvenlik kodlarında, takdir yetkisinin keyfi kullanılamayacağı ve işlemin somut verilere dayanması gerektiği vurgulanmaktadır.

İstihbari bilgiler, nitelikleri gereği tek başına “kesin delil” niteliği taşımazlar. Mahkemeler, yabancı ülke makamlarından gelen veya ulusal istihbarat birimlerince sunulan bilgilerin haricen delillendirilmediği durumlarda işlemin iptaline karar verebilmektedir. Bilginin kaynağının güvenilirliği (örneğin menşe ülkedeki siyasi muhaliflere yönelik raporlar) mahkemelerce sorgulanmakta ve somut bir fiil isnat edilemeyen durumlar iptal sebebi sayılmaktadır.

İdari işlemlerin tesisinde yapılan teknik veya maddi hatalar doğrudan iptal gerekçesidir. Tahdit kodunun, sadece bir isim benzerliği nedeniyle yanlış kişiye işlendiğinin tespit edilmesi durumunda mahkemeler işlemi iptal etmektedir. Kimlik numarası veya doğum tarihi gibi verilerin uyuşmaması, idarenin “maddi hata” yaptığı sonucuna götürür. 

5.2. Ceza Yargılamasındaki Beraat Kararları

Bir yabancı hakkında tahdit koduna gerekçe gösterilen fiiller nedeniyle açılan ceza davasının beraatle sonuçlanması, idari yargıda kodun iptali için güçlü bir gerekçedir. Özellikle suçun unsurlarının oluşmadığı veya fiilin sabit olmadığı gerekçesiyle verilen beraat kararlarında, aynı fiile dayalı olarak güvenlik kodu tutulması masumiyet karinesiyle çelişir ve iptali gerektirir. 

Yabancı Tahdit Kodlarının Kaldırılmasında Beraat ve Kovuşturmaya Yer Olmadığı (Takipsizlik) Kararlarının Rolü

Tahdit kodlarının önemli bir kısmı, yabancı hakkında yürütülen bir ceza soruşturması veya kovuşturması (dava) nedeniyle tesis edilir.

Ancak ceza hukukunun temel ilkelerinden biri olan masumiyet karinesi uyarınca, bir kişinin suçluluğu hükmen sabit oluncaya kadar suçsuz sayılması esastır. Bu makalede, ceza yargılaması sonucunda verilen beraat veya soruşturma evresinde verilen Kovuşturmaya Yer Olmadığına Dair Kararların (KYOK / Takipsizlik), yabancı tahdit kodlarının kaldırılması davasındaki hukuki etkisi ve önemi ele alınacaktır.

Tahdit Kodunun Konulma Nedeni ve Ceza Yargılaması İlişkisi

İdare, yabancı hakkında bir suç ihbarı, gözaltı işlemi veya ceza davası açılması durumunda, “kamu güvenliğini tehlikeye düşürebilecek yabancı” ya da “terör örgütü üyeliği/iltisakı şüphesi” gibi gerekçelerle (örneğin G-87 veya V-70 kodu) refleks olarak tahdit kodu koymakta ve sınır dışı (deport) etme ya da ülkeye giriş yasağı koyma kararı almaktadır.

Buradaki en büyük hukuki problem, idarenin henüz kesinleşmiş bir mahkeme kararı olmadan, sadece bir şüphe veya kolluk tutanağı üzerinden işlem tesis etmesidir.

Beraat ve Takipsizlik Kararlarının İdari İşleme Etkisi

Danıştay’ın istikrar kazanmış içtihatlarına ve Anayasa Mahkemesi kararlarına göre; idare, ceza mahkemesinin tespit ettiği maddi vakıalarla ve verdiği beraat kararıyla bağlı olmasa da, bu kararları görmezden gelemez.

Masumiyet Karinesinin İhlali Riski, Ceza mahkemesinde yapılan yargılama sonucunda “suçun sanık tarafından işlenmediğinin sabit olması” veya “delil yetersizliği” nedeniyle beraat eden ya da savcılıkça hakkında “takipsizlik” kararı verilen bir yabancıya, hâlâ aynı iddialar gerekçe gösterilerek tahdit kodu uygulanmaya devam edilmesi masumiyet karinesinin açık bir ihlalidir.

Gerekçelendirme Yükümlülüğü İdare Mahkemeleri, açılan iptal davalarında idareden tahdit kodunun dayanağı olan somut bilgi ve belgeleri ister. Eğer dayanak sadece bir ceza soruşturması ise ve o soruşturma beraat/takipsizlik ile sonuçlanmışsa, idarenin elinde kodu haklı çıkaracak “başka bir somut ve güncel istihbari bilgi” bulunmadığı sürece tahdit kodu hukuka aykırı hale gelir.

İdare Mahkemelerinin Yaklaşımı (Emsal Karar Esasları)

Tahdit kodunun kaldırılması için açılan İptal Davalarında, mahkemeler genellikle şu kriterleri esas alır:

Eğer beraat kararı “Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB)” şeklinde ise durum biraz daha karmaşıktır. HAGB teknik olarak bir beraat değildir ancak kesinleşmiş bir mahkumiyet hükmü de doğurmaz. Danıştay, HAGB kararlarında dahi idarenin sadece bu karara dayanarak sınır dışı veya tahdit kodu uygulamasını çoğunlukla “ölçüsüzlük” olarak değerlendirmekte ve iptal yönünde kararlar verebilmektedir.

Beraat Kararı Sonrası İzlenmesi Gereken Hukuki Yol

Ceza dosyasından beraat eden veya takipsizlik alan bir yabancının tahdit kodu kendiliğinden kalkmaz. İdari sistemde bu kodların temizlenmesi için şu hukuki süreçlerin işletilmesi gerekir:

Kararın Kesinleşmesi: Beraat kararının kesinleşmiş olması (itiraz/istinaf sürelerinin geçmesi veya üst mahkemenin onaması) ve Kesinleşme Şerhi alınması şarttır.

İdari Başvuru (İsteğe Bağlı): Göç İdaresi Başkanlığına kesinleşmiş beraat kararı sunularak kodun resen kaldırılması talep edilebilir. Ancak idare genellikle bu talepleri reddeder veya zımnen reddetmiş sayılır.

İptal Davası Açılması: Tahdit kodunun kaldırılması ve (varsa) giriş yasağının iptali istemiyle İdare Mahkemesinde iptal davası açılmalıdır. Bu davada ceza mahkemesinin beraat kararı ve masumiyet karinesine ilişkin Anayasa Mahkemesi/AİHM içtihatları en güçlü delili oluşturur.

Yabancı tahdit kodları, devletin egemenlik yetkisi kapsamında kamu düzenini korumak için kullandığı önemli bir araçtır. Ancak bu yetki sınırsız değildir. Kişi hakkında yürütülen ceza yargılamasının beraat veya takipsizlik ile sonuçlanması, idarenin tahdit koduna dayanak yaptığı “şüpheyi” hukuken ortadan kaldırır. Hukuk devleti ilkesi gereğince, ceza mahkemelerince aklanmış yabancıların haklarındaki idari kısıtlamaların (tahdit kodlarının) İdare Mahkemeleri nezdinde açılacak iptal davaları ile kaldırılması, hem masumiyet karinesinin hem de mülkiyet ve seyahat özgürlüğü gibi temel insan haklarının korunmasının bir gereğidir.

Hakkında güvenlik tahdit kodu bulunan bir yabancıya, bu kodun varlığına rağmen uzun süre müdahale edilmemesi veya ikamet izni verilmesi, işlemin iptaline temel oluşturabilir. Örneğin, bir yabancıya ikamet randevusu verilip bu randevuda “kodun varlığı” gerekçe gösterilerek sınır dışı işlemi yapılması durumunda mahkemeler; idarenin madem kişi tehlikeliydi neden o güne kadar işlem yapmadığını sorgulayarak kodun ve buna dayalı işlemlerin iptaline karar verebilmektedir.

5.3. Tahdit Kodlarının Kaldırılması İçin Nasıl ve Hangi Sürelerde Dava Açılır?

Tahdit kodlarının kaldırılması süreci, bu kayıtların idari birer işlem niteliğinde olması nedeniyle idari ve yargısal yollarla gerçekleştirilmektedir. Kaynaklara göre bu süreç ve süreler şu şekilde düzenlenmiştir: 

5.3.1. Hak Arama Yolları ve Usul

İdari başvurunun veya idari davanın usul işlemlerine başlamadan önce yapılması gereken ilk işlem tahdit kaydının öğrenilmesidir. Tahdit kaydının varlığından iki şekilde haberdar olunabilmektedir. İlki, pasaportuna tahdit kaydı işlenmiş yabancının ülke sınırları içerisinde kimlik kontrolü yapılan noktalarda tahdit kodunun memur tarafından tespit edilerek yabancıya bildirilmesidir. İkinci ihtimal ise yabancının ülkeye giriş veya çıkışında yapılan pasaport kontrollerinde tahdit kaydının tespit edilerek yabancıya bildirilmesidir. Bu bildirimler sözlü olarak yapılmakta olup yabancıya yazılı bir belge verilmemekte ya da tebliğ edilmemektedir. Böyle bir durumda tahdit kaydının öğrenilmesi için, göç idaresinin ilgili birimine gidilerek kaydın niteliği ve kodu öğrenilir. Bu işlem bizzat yabancının kendisi tarafından yapılabileceği gibi vekaleten de yapılabilir. İlgili idare birimi kaydın kodunu ve kim tarafından işlendiğini sözlü olarak bildirmektedir. Yazılı bir belge verilmesi uygulamada mevcut değildir. Bu tahdit kodu öğrenme işlemi gerçekleştirildikten sonra ilgili idareye tahdit kodunun kaldırılması için başvuruda bulunulabilir. Bu başvurularda, eğer birden fazla idarenin koymuş olduğu tahdit kodları mevcut ise, kodu koyan idari makamlara ayrı ayrı dava açılmalıdır.

Tahdit kodunun kaldırılması için başvurulabilecek iki temel yöntem bulunmaktadır:

İYUK 11. Madde Kapsamında İtiraz: 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun (İYUK) 11. maddesi uyarınca, hakkında tahdit kodu tesis edilen kişi, bu kodun kaldırılması talebiyle Göç İdaresi Başkanlığına yazılı bir dilekçe ile başvurabilir.

Dava Açma Süresine Etkisi: İdari makama yapılan bu başvuru, işlemeye başlamış olan dava açma süresini durdurur.

İdarenin Cevap Süresi: İdarenin, bu itiraza başvuru tarihinden itibaren 30 gün içinde cevap vermesi gerekir. Eğer idare bu süre içinde bir cevap vermezse, talep zımnen reddedilmiş sayılır. Talebin reddedilmesi veya zımnen reddedilmesi halinde, durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye devam eder.

Yetkili Makam ve Paralellik İlkesi: İdari işlemlerde “yetki ve usulde paralellik” ilkesi geçerlidir; dolayısıyla tahdit kodunu koyan birim (ilgili Valilik/İl Göç İdaresi Müdürlüğü veya Göç İdaresi Başkanlığı) bu kodu kaldırmaya da yetkilidir.

İdarenin Bilgilendirme Yükümlülüğü: 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu (YUKK) uyarınca, yabancılara yapılan giriş yasağı veya ikamet izni reddi gibi tebligatlarda; karara karşı itiraz haklarının etkin şekilde nasıl kullanılacağı, başvuru mercileri ve süreleri açıkça belirtilmelidir.

Uluslararası Koruma Kararlarına İtiraz: Uluslararası koruma statüsüyle ilgili alınan kararlara karşı, kararın tebliğinden itibaren 10 gün içinde Uluslararası Koruma Değerlendirme Komisyonuna idari itirazda bulunulabilir. Ancak idari gözetim veya kabul edilemez başvuru gibi bazı özel durumlarda idari itiraz yolu kapalı olup doğrudan yargı yoluna başvurulması gerekebilir.

Özetle; tahdit kodunun kaldırılması için öncelikle Göç İdaresi Başkanlığına yazılı itiraz yapılabilir. İdareden 30 gün içinde sonuç alınamazsa, kalan süre içerisinde İdare Mahkemesinde iptal davası açılması gerekmektedir.

İptal Davası (Yargı Yolu): Tahdit kodu işleminin iptali için yetkili İdare Mahkemesinde dava açılır. Tahdit kodları icrai nitelikte idari işlemler olduğundan Anayasa’nın 125. maddesi uyarınca her zaman yargı denetimine tabidir.

5.3.2. Dava Açma Süreleri

Dava açma süreleri, işlemin mahiyetine ve kişinin durumuna göre farklılık göstermektedir:

Genel Dava Açma Süresi, tahdit kodunun öğrenildiği (tebliğ edildiği veya sınır kapısında geri çevrilme anı gibi) tarihten itibaren genel dava açma süresi 60 gündür.

Sınır Dışı Etme Kararı ile Bağlantılı Süre, eğer yabancı hakkında bir tahdit kodu nedeniyle sınır dışı etme kararı tesis edilmişse, bu karara karşı dava açma süresi tebliğden itibaren 7 gündür. (Bu süre daha önce 15 gün iken 2019 yılındaki mevzuat değişikliği ile 7 güne indirilmiştir).

İdari Gözetim Kararına İtiraz hakkında tahdit kodu bulunan yabancı idari gözetim altına alınmışsa, bu karara karşı Sulh Ceza Hakimliğine her zaman başvurulabilir.

5.3.3. Yargılama Süreci ve Kararın Niteliği

Yürütmenin Durdurulması (YD): Tahdit kodu kişinin aile birliğini bozuyorsa veya ülkesine gönderildiğinde hayati tehlike riski (işkence, kötü muamele) varsa, dava dilekçesinde ivedilikle yürütmenin durdurulması talep edilmelidir. Yürütmenin durdurulması talepli davalarda idareden talep edilen evrakların gelmemesi durumunda mahkeme yürütmenin durdurulmasına karar vermemekte. Uygulamada da, çoğunlukla idare tarafı gerekli evrakları göndermediği için kararın alınması uzun sürmektedir. Bu gibi durumlarda idarenin avukatları ile görüşülüp istenen evrakların gönderilmesi talep edilir. Nitekim bu evraklar gönderilmeden, yürütmenin durudulmasına karar verilemediği gibi sonuçlandırma süresi de işlemeye başlamamaktadır.

Sonuçlandırma Süresi, sınır dışı etme kararlarına karşı açılan davalarda İdare Mahkemesi, başvuruyu dosyanın tekemmülünden itibaren 15 gün içinde sonuçlandırmakla yükümlüdür.

Kararın Kesinliği, idare mahkemelerinin sınır dışı etme kararlarına karşı verdiği kararlar kesindir; yani bu kararlara karşı istinaf veya temyiz yoluna başvurulamaz. Ancak Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yolu açıktır.

Kaldırma Yetkisi, idari usulde “yetki ve usulde paralellik” ilkesi gereği, tahdit kodunu hangi makam koymuşsa (örneğin ilgili Valilik veya Göç İdaresi Başkanlığı) o makam kodu kaldırmaya da yetkilidir.

6.1. Meşruhatlı Vize İstisnası: 

Bazı durumlarda tahdit kodu sistemde kayıtlı kalsa bile, kişi konsolosluktan çalışma, eğitim veya evlilik gibi nedenlerle “meşruhatlı vize” alarak Türkiye’ye yasal giriş yapabilir. Bu durum kodun kalktığı anlamına gelmez ancak fiili engeli aşmayı sağlar. Meşruhatlı vize, her talep edene doğrudan tahsis edilen bir hak olmayıp, idareye sunulacak gerekçenin ağırlığına ve meşruiyetine bağlıdır. Uygulamada ve yargı içtihatlarında kabul gören temel meşruhatlı vize gerekçeleri şunlardır:

Aile Birleşimi Gerekçesi: Yabancının Türk vatandaşı bir kişiyle evli olması, müşterek çocuklarının bulunması veya Türkiye’de yasal olarak ikamet eden birinci derece yakınının bulunması durumudur. Anayasal bir hak olan “ailenin korunması” ilkesi gereği idare bu başvuruları öncelikli değerlendirir.

Çalışma İzni Gerekçesi: Türkiye’de faaliyet gösteren bir şirketin, yabancı personeli istihdam etmek üzere Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’ndan onay alması veya ön başvuru süreçlerini başlatması durumudur.

Eğitim/Öğrenim Gerekçesi: Türkiye’deki yükseköğretim kurumlarına veya akredite dil kurslarına resmi olarak kabul edilmiş olmak ve bunu belgelendirmek (Öğrenci Kabul Belgesi)

Sağlık ve Tedavi Gerekçesi: Yabancının hayati önem taşıyan bir tedavisinin Türkiye’deki sağlık kuruluşlarında yapılmasının zorunlu olması ve bu durumun hastane heyet raporlarıyla tevsik edilmesi.

Ticari ve Yatırım Gerekçesi: Türkiye’de şirket ortaklığı, doğrudan yatırım veya büyük ölçekli ticari faaliyetlerin yürütüleceğini gösteren resmi davetiyeler ve ticaret sicil kayıtları.

6.1.1. Başvuru Usulü ve İdari Sürecin İşleyişi

Meşruhatlı vize süreci, katı usul kurallarına tabi olup Türkiye içerisinden yürütülemez. Süreç kronolojik olarak şu aşamalardan meydana gelir:

Konsolosluk Aşaması (Ön Başvuru): Yabancı kişi, kendi ülkesinde veya yasal olarak ikamet ettiği üçüncü bir ülkedeki Türkiye Cumhuriyeti Büyükelçiliği ya da Başkonsolosluğu üzerinden bizzat veya yetkili aracı kurumlar vasıtasıyla randevu alır. Başvuru esnasında, vize türüne uygun (evlilik cüzdanı, iş sözleşmesi, öğrenci belgesi vb.) tüm evrakların asılları ve noter onaylı Türkçe tercümeleri eksiksiz teslim edilir.

Merkezi Teşkilat Değerlendirme Aşaması (Karar Mekanizması): Konsolosluklar, hakkında tahdit kodu bulunan bir yabancıya doğrudan vize basma yetkisine sahip değildir. Konsolosluk, aldığı başvuru dosyasını Dışişleri Bakanlığı kanalıyla İçişleri Bakanlığı Göç İdaresi Başkanlığı’na gönderir.

Göç İdaresi Başkanlığı, yabancı hakkında tesis edilen tahdit kodunun niteliğini (kamu güvenliği, terör, adi suç, basit vize ihlali vb.) inceler. Eğer kod, kamu güvenliğini tehdit eden çok ağır bir suçtan kaynaklanmıyorsa ve yabancının sunduğu insani/hukuki gerekçe yerinde görülürse, meşruhatlı vize talebine “Olumlu Görüş” bildirilir.

Vize Basımı ve Giriş Koşulu: Göç İdaresi’nin olumlu kararı konsolosluğa ulaştığında, yabancıdan vize harcı ve varsa geçmiş dönemden kalan idari para cezası (Türkiye’den ayrılırken ödenmeyen kaçak kalış cezası) tahsil edilir. Pasaporta meşruhatlı vize basılır.

6.1.2. Meşruhatlı Vize ile Giriş Sonrası Hukuki Yükümlülükler

Meşruhatlı vize almak süreci tamamen sona erdirmez; aksine yabancıya yeni yasal sorumluluklar yükler.

Süre Sınırı, meşruhatlı vize ile giriş yapan yabancı, ülkeye giriş tarihindeki muafiyet sürelerine güvenmemelidir.

İkamet İzni Başvurusu, yabancı, giriş yaptıktan sonra vize etiketinde belirtilen amaca uygun olarak (örneğin aile birleşimi vizesiyle girdiyse aile ikamet izni için) en kısa sürede (yasal olarak genellikle 10 gün ila 30 gün içinde) İl Göç İdaresi Müdürlüğü’ne başvurarak ikamet veya çalışma izni süreçlerini tamamlamak zorundadır. Bu yükümlülüğün ihlali, yabancının yeniden “kaçak” durumuna düşmesine ve yeni bir tahdit koduyla cezalandırılmasına yol açar.

Süre Aşımı Riski, mahkemeler, özellikle sınır dışı işlemlerinde süre aşımı konusunda şekli inceleme yaparak davayı reddedebilmektedir; bu nedenle 7 günlük sürenin kaçırılmaması hak arama özgürlüğü açısından kritiktir.

Tahdit kodları uygulaması, devletin güvenlik mülahazaları ile bireyin temel hakları arasındaki hassas dengenin merkezinde yer almaktadır. Mevcut uygulamada, kodların konuluşundaki belirsizlikler, sübjektif istihbari verilere aşırı güven ve yargısal denetimdeki ispat güçlükleri ciddi mağduriyetlere yol açmaktadır.

Hukuk devleti ilkesinin tam manasıyla tesisi için; tahdit kodlarının yasal çerçevesinin netleştirilmesi, gizli belgelerin milli güvenliğe halel gelmeyecek şekilde yargı denetimine açılması ve “güvenlik” kavramının somutlaştırılması gerekmektedir. Sınır dışı işlemlerinde geri gönderme yasağı ve aile bütünlüğü gibi jus cogens niteliğindeki kuralların, salt idari bir kayıt olan tahdit kodlarından üstün tutulması anayasal bir zorunluluktur.

Kaynaklar doğrultusunda tahdit kodları ve açıklamaları şöyledir:

8.1. Giriş Yasağı ve İhlal Kodları (Ç Serisi)

Bu seri genellikle vize, ikamet veya çalışma izni ihlalleri ile yasa dışı giriş-çıkış işlemlerini kapsar.

• Ç-101: Vize, ikamet veya çalışma izni ihlali (10 gün – 3 ay arası ihlalde 3 ay süreyle giriş yasağı).
• Ç-102: Vize, ikamet veya çalışma izni ihlali (3 – 6 ay arası ihlalde 6 ay süreyle giriş yasağı).
• Ç-103: Vize veya ikamet ihlali (6 ay – 1 yıl arası ihlalde 1 yıl süreyle giriş yasağı).
• Ç-104: Vize veya ikamet ihlali (1 – 2 yıl arası ihlalde 2 yıl süreyle giriş yasağı).
• Ç-105: Vize veya ikamet ihlali (2 yıldan fazla ihlalde 5 yıl süreyle giriş yasağı).
• Ç-113: Yasa dışı giriş-çıkış yapanlar veya teşebbüs edenler (2 veya 5 yıl süreyle giriş yasağı).
• Ç-114: Hakkında adli işlem yapılan yabancılar (Genellikle 1 veya 2 yıl giriş yasağı uygulanır).
• Ç-115: Cezaevinden tahliye olan yabancılar (2 yıl süreyle giriş yasağı uygulanabilir).
• Ç-117: Kaçak çalışan yabancılar (1 yıl süreyle giriş yasağı).
• Ç-118: İkamet izni iptal edilen veya geçersiz kılınan yabancılar (5 yıl süreyle giriş yasağı).
• Ç-141: Uluslararası güvenlik açısından sakıncalı görülenler (Girişleri Bakanlık iznine tabidir).
• Ç-149: Ülkeden çıkışı sağlanan Yabancı Terörist Savaşçı (YTS) (5 yıl süreyle giriş yasağı).
• Ç-150: Sahte belge ile giriş veya çıkış yapmaya teşebbüs edenler.
• Ç-151: Göçmen kaçakçılığı suçuna karışan yabancılar (5 yıl süreyle giriş yasağı).

8.2. Güvenlik ve Kamu Düzeni Kodları (G Serisi)

Kamu düzeni ve milli güvenliği ilgilendiren, sınır dışı kararlarına en sık dayanak oluşturulan kritik kodlardır.

• G-26: Yasa dışı örgüt faaliyetlerinde bulunanlar veya şüpheliler.
• G-34: Resmi veya özel belgede sahtecilik suçu işleyenler.
• G-42: Uyuşturucu madde üretimi, ticareti veya kullanımı suçuna karışanlar.
• G-43: Kaçakçılık suçları (Gümrük, silah vb.).

Stj Av. Hüseyin YILMAZ

Av. Emrehan PARLAK

Av. Muhammed Talha ARSLAN